İyi Uyursak İyi de Hisseder Miyiz?

Neredeyse her yeni güne uykumuzdan uyanarak başlarız. Uyanma anı genellikle tüm günümüzü nasıl geçireceğimize olan inancımızı şekillendirir. Uykumuzu alamadığımızı düşünerek uyandığımızda o gün kendimizi yorgun hisseder, etrafta soran olursa “Uykumu alamadım” deriz. O gün dikkatimizi toplamakta güçlük yaşayabilir, küçük olaylara normalden fazla tepki verebilir veya gün boyu kendimizi daha isteksiz hissedebiliriz.

Peki uyku sadece bedenimizi mi dinlendirir yoksa ruh sağlığımız ve psikolojik iyi oluşumuz üzerinde de etkisi var mıdır? 

Psikolojik İyi Oluş Nedir? 

Psikolojik iyi oluş genelde mutlu olmak sanılır. Ancak psikolojik iyi oluş bundan çok daha fazlasını kapsar: duyguları düzenleyebilmek, yaşam doyumu, stresle baş edebilmek, günlük işlevselliğin sürdürülmesi, ilişkiler, amaç duygusu gibi bileşenlerin birleşimidir. 

Uyku Neden Bu Kadar Önemli? 

Uyku ve duygularımız karşılıklı olarak birbirlerini etkilerler. İnsanlar genelde şöyle düşünür: “Moralim bozuk olduğu için uyuyamıyorum.” Ama yapılan araştırmalar uyku ve stres arasında çift yönlü bir ilişki olduğunu gösteriyor. Yani stres uykuyu bozabilir ama uyku bozukluğu da stresin artmasına yol açabilir. 

Neden Kötü Uyuduğumuzda Her Şey Daha Zor Gelir? 

Uykumuzu yeterli ve düzenli şekilde alamamak zamanla daha kolay sinirlenmemize, sabırsızlık seviyemizin artmasına, olumsuz olaylara odağımızın daha hızlı kaymasına, dikkatimizin azalmasına ve motivasyonumuzun düşmesine sebep olabilir. 

Tüm bunlar, uykusuzluğun karakterimizi değiştirmesinden değil; uyku eksikliği nedeniyle beynin dikkat, karar verme ve duygu düzenleme süreçlerinin geçici olarak daha verimsiz çalışabilmesinden kaynaklanabilir. 

Sürekli Kötü Uyku Psikolojik İyi Oluşu Nasıl Etkiler?

Uzun süre devam eden uyku sorunları yalnızca fiziksel yorgunluğa neden olmaz; aynı zamanda depresyon, kaygı ve stres belirtileriyle de ilişkilidir. Bununla birlikte, bu durum her uyku sorunu yaşayan kişinin mutlaka bir ruh sağlığı sorunu yaşayacağı anlamına gelmez.

Uyku çoğu zaman yalnızca günün sonunda yaptığımız bir dinlenme davranışı olarak görülür. Oysa araştırmalar, uyku ile psikolojik iyi oluş arasında güçlü ve karşılıklı bir ilişki olduğunu göstermektedir. Kendimizi nasıl hissettiğimiz uykumuzu etkileyebilir; uyku kalitemiz de ertesi gün dünyayı nasıl deneyimlediğimizi şekillendirebilir. Bu nedenle uyku, yalnızca fiziksel değil, psikolojik sağlığımızın da önemli bir parçasıdır.

Psikolog Zeynep Ergenç

Scott, A. J., Webb, T. L., Martyn-St James, M., Rowse, G., & Weich, S. (2021). Improving sleep quality leads to better mental health: A meta-analysis of randomised controlled trials. Sleep Medicine Reviews, 60, 101556. https://doi.org/10.1016/j.smrv.2021.101556

• Konjarski et al. (2018): Uyku ve duygu durumunun çift yönlü ilişkisi.

• Scott et al. (2021): Uyku kalitesinin iyileştirilmesinin psikolojik iyi oluş üzerindeki etkileri (meta-analiz).

• Walker (2017): Uykunun bilişsel ve duygusal işlevlerine ilişkin genel çerçeve.